Раман "Знак Вялікага магістра” ахоплівае перыяд з 1388 па 1392 год, (апроч эпілогу, які апавядае пра славутую Грунвальдскую бітву 1410 году). Гэта былі вызначальныя гады для лёсу нашай беларускай дзяржавы. Барацьба князя Вітаўта за незалежнасьць Вялікага Княства Літоўскага (сёньняшняй Беларусі), распачатая ім супраць стрыечнага брата, вялікага князя літоўскага і караля польскага Ягайлы (у праваслаўі Якава, у каталіцтве Уладыслава II), скончылася Востраўскі[...]

Мінула, можа, дзён пяць, як нямецкая навала пракацілася праз нашую мясцовасьць на ўсход. Відаць, у кагосьці з моладзі быў радыёпрыймач, бо ўсё болып шырылася чутка, што немцы ўжо набліжаюцца да Воршы і, значыць, крах Чырвонай Арміі вось-вось адбудзецца, а калі і не - то вайна прыме зацяжны характар. Гэтыя лічаныя дні, пакуль акупанты не пачалі ўсталёўваць свой парадак, панавала безуладдзе. Як быць і што рабіць - ніхто ня ведаў. Але службоўцы пакінулі свае [...]

Што ні павесь на сьцяну, а яно калі ды калі грымне ў жыцьцёвай драматургіі, як чэхаўская стрэльба. Так у мяне здарылася з карцінай эфіопскага мастака Алему Адмасу – графічным лістом, на якім ён адлюстраваў храм сьвятога Георгія ў Лалібеле. Вычасаны з суцэльнага глыбіннага каменнага пласту ў сівой старажытнасьці, ён прызнаны цудам сьвету. Аснова храму, ягоная першая прыступка, месьціцца куды ніжэй паверхні зямлі, будыніна нібы прарастае, выпростваецца ўверх[...]

Я ненавідзеў гэтых падлюгаў, якія займалі мой столік, той, які каля самага выхаду. Я ненавідзеў іх так, як толькі можна ненавідзець людзей, упэўненых у тым, што рэчы бываюць агульнадаступнымі ці, больш за тое, аднолькавымі. Бывала, прыйдзеш у кавярню на гадзіну пазьней, а за маім столікам ужо нехта сядзіць і жуе, раз-пораз падазрона паглядваючы на свой хот-дог і не задумваючыся пра тое, што заняў чужое месца. Мяне гэта так раздражняла, што я сядаў побач і [...]

Апошнія колькі гадоў я болей часу жыву на вёсцы, як некаторыя лічаць, – «на дачы». Хоць ніякая гэта ня дача, а стары дамок з грубкай, які я набыў у знаёмага за пяцьсот даляраў, з невялікай сядзібай, засаджанай вішнямі. Мне тут утульна, бо ніякага бурлівага жыцьця ў гэтай вёсцы няма. Яна ня проста малая і неперсьпектыўная. Яна трымаецца толькі таму, што жыхарству ейнаму – чатыром бабкам і аднаму старому – Бог даў моцнае здароўе. З павагі да высакародных мет[...]

У вокны цэдзілася дрымотнае сьвятло. Іван праводзіў позіркам варону, якая з зычным карканьнем паляцела ў бок прасьпекту, пацёр даланёю лоб, салодка пазяхнуў і ўтыркнуўся ў паперы. Літары ўвішнымі мурашамі мітусіліся ўваччу. “Аб ходзе выкананьня ў камсамольскіх арганізацыях рэспублікі пастановы ЦК КПСС... — уголас прачытаў Іван і зноў пазяхнуў, гэтым разам з непрыхаваным адчаем — ... аб рабоце па падборы і выхаваньні ідэалагічных кадраў у партыйных арганіза[...]

Пасьля сапраўдных пісьменьнікаў застаюцца прыжыцьцёвыя публікацыі і лабірынты архіваў. Пасьля вялікіх – прыжыцьцёвыя архівы. Пра іх – свае архівы – ня дужа дбаў Васіль Быкаў. І характар у яго быў не «забранзавелы», і час ня надта спрыяў даверлівасьці. А таму пасьля Быкава не засталося разьлінееных вопісаў рукапісаў, пранумараваных і храналагічна раскладзеных папак, а самае патаемнае давяралася спадарожніцы-жонцы Ірыне Міхай­лаўне, нямногім сябрам ці агню ж[...]

У 1374 годзе ў Канстанцінопалі былі кананізаваныя тры пакутнікі за хрысьціянскую веру Іаан (Ян), Антоній (Антон) і Яўстафій (Астап), якія ў язычніцтве насілі імёны Кумец, Круглец і Няжыла, што сьведчыць пра іхняе славянскае паходжаньне, хутчэй за ўсё з крывічоў, якія складалі значную частку насельніцтва Вільні. Да сьмерці вялі­кага князя Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойц­кага Альгерда (сына праваслаўнай Вольгі і Гедзіміна) за­ставалася яшчэ тры[...]

На вуліцах курортнае часткі Карлавых Вараў гучаць пераважна расейская і нямецкая мовы. Але гэта зусім не азначае, што тут адпачываюць найбольш расейцы і немцы. Насамрэч у Карлавых Варах адпачываюць немцы і габрэі. Прычым, габрэі, пераважна, з былога СССР, якія цяпер жывуць у Злучаных Штатах, Канадзе, Ізраілі і заходнееўрапейскіх краінах. Гэтая думка для вас не адкрыцьцё – вы ведалі пра гэта ўжо даўно, бо даўно ўжо наязджаеце ў Карлавы Вары са сваімі белару[...]

Мы — і цалкам справядліва — кажам пра тое, што за савецкім часам гэтак званы дакастрычніцкі перыяд нашай нацыянальнай гісторыі быў наскрозь міфалагізаваны афіцыйнай гістарыяграфіяй. Натуральна, што тыя міфы не выклікалі ў душах жыхароў БССР пачуцьця гонару за слаўныя справы далёкіх продкаў. Але хачу вам сказаць, што ня меней міфаў створана ўжо і ў найноўшай гісторыі Беларусі. Сярод іх — міф пра тое, нібыта ў доўгія глухія гады брэжнеўскага застою ў нас не [...]