Туронак Юры

Радзімыя вытокі Туронкаў — блакітнавокая азёрная Дзісеншчына. Там, на Мёршчыне і Браслаўшчыне, ёсць вёскі Пестуны і Дзянісы — дзедаўшчына і прадзедаўшчына Юркі Туронка. Адтуль паходзілі бацька Браніслаў, дзед Сцяпан — беззямельныя сяляне. Продкі па кудзелі, Марылі Рэшацянкі (1905-1983) — з лясной Беласточчыны, дзе ў вёсцы Рушчаны каля Харошчы апроч яе нарадзіліся яшчэ дзве сястры і тры браты.

Сам Юрка гадаваўся ў мястэчку Дукшты колішняга Свянцянскага павета, дзе асталявалася сям'я маладажонаў. У Дукштах нарадзіліся і малодшыя Туронкі: Андрэй і Міхась. Зрэшты, калі быць дакладным, усіх трох сыноў Марыля нараджала ў віленскай клініцы, куды ўладкаваць яе мужу-лекару не складала праблем. Аднак лічыцца, што нарадзіліся яны ў Дукштах, дзе ў тамтэйшым касцёле ўсе трое і ахрышчаныя.

Вільня ж прыйшла ў лёс Юрыя ў ваеннае ліхалецце, калі ў 1942 годзе, закончыўшы Дукштанскую пачатковую школу, увосень сіратою давялося ўладкоўвацца ў летувіскую Віленскую гімназію № 1. Дырэктар, колішні знаёмец бацькі, вызваліў Юрыя ад платы за навучанне. Потым была вучоба ў паваенных Беластоцкім і Ольштынскім ліцэях, у Шчэцінскай гандлёвай акадэміі і Варшаўскай галоўнай школе планавання і статыстыкі. Заканчваў яе ў 1952 г., працуючы ўжо ў сталіцы Польшчы ў ЦІЭХу — Цэнтралі па імпарце і экспарце хімікатаў. На пачатку 1956 г. перавёўся ў Польскую знешнегандлёвую палату, якая праз год распачала выданне перыёдыка «Замежныя рынкі» («Rynki Zagraniczne»). Там і адпрацаваў каля 40 гадоў: выйшаўшы на пенсію ў 1994 г., не кідаў супрацоўніцтва з «Замежнымі рынкамі», гэтаксама як і з Інстытутам славістыкі Польскай Акадэміі Навук.

Шлях Туронка-хіміка, эксперта па хімічных таварах, таксама не зусім быў ягоным (як дэлегат ад Польшчы ў 1964–1986 гадах Юрка Туронак удзельнічаў у працы Камітэта хімічнай прамысловасці Еўрапейскай эканамічнай камісіі ў Жэневе). Спадар Юры невясёла прызнаецца: «...гэта было не тое, чаго хацелася: у першым выпадку — механічная чыноўніцкая праца і ў другім — казкі пра сталінскія планы пераўтварэння прыроды... Мяне вабіла сур’ёзная даследчыцкая праца».

Пэўным адхланнем была грамадская чыннасць. Калі ў сярэдзіне 1950-х у СССР і яе саталітарным суседстве пацягнула паслясталінскай «адлігай», на беларускіх землях Польшчы, у Беластоку, узнікла Беларускае грамадска-культурнае таварыства. «І я звязаўся з гэтымі хлопцамі. 13 мая 1956 года быў заснаваны Варшаўскі аддзел БГКТ, і я адразу ўвайшоў у склад яго праўлення, а ў кастрычніку стаў старшынёю аддзела і быў ім аж да 1966 года».

Трэцяя квадра стагоддзя, ахвяраваная ў жыцці Юрыя Туронка на навукова-архіўную працу дзеля вывучэння гісторыі Беларусі, сталася для яго найбольш плённай. А хацелася б яшчэ гэтак працаваць і надалей! Кожная запаволенасць-замаруджанасць бачыцца недаравальна растрачаным імгненнем адзінададзенага Богам жыцця. Але, як ён сам прызнаецца ў адным з лістоў, на варштаце новыя тэмы — «пабачым, што атрымаецца...».

 

Туронак Юры :: Publications

Туронак Юры, За кардонам Бацькаўшчыны

За кардонам Бацькаўшчыны

Туронак Юры

Ва ўспамінах вядомага беларускага гісторыка, якому выпала жыць за межамі Беларусі, адлюстравана ўся яе найноўшая гісторыя. Аўтар узнаўляе і ацэньвае перажытае, разважае пра шляхі беларускага самаўсведамлення. Успаміны дапаўняюцца дакументамі і спісам беларусазнаўчых прац гісторыка. Адрасуецца ўсім, хто цікавіцца беларускім нацыянальным рухам. Дваццаць першы том кніжнай серыі Бібліятэка часопіса "Беларускі Гістрычны Агляд". More »


Туронак Юры, Вацлаў Іваноўскі і адраджэньне Беларусі

Вацлаў Іваноўскі і адраджэньне Беларусі

Туронак Юры

Yury Turonak usually explores interesting and prohibited topics in Belarus' modern history. Among his subjects are people deliberately ignored or whose role is downplayed by official historians in Belarus. One of such figures is Vatslau Ivanouski, a Belarusian nationalist. The title Vatslau Ivanouski and the Rebirth of Belarus emphasizes his role in the nation's self-determination process. The book contains detailed information about Iv... More »»


Туронак Юры, Людзі СБМ

Людзі СБМ

Туронак Юры

People of BYU Yury Turonak Soviet historians viewed the Belarusian Youth Union as a group of Nazi collaborators and traitors. After the collapse of the Soviet Union some researchers represented the BUY as one of the most progressive movements in Belarus. History cannot be black and white. This is the problem with many researchers. For clearly subjective reasons, Yury Turonak's People of BYU has not been published in Belarus. The cou... More »»


Туронак Юры, Мадэрная гісторыя Беларусі

Мадэрная гісторыя Беларусі

Туронак Юры

The collection of works by outstanding Belarusian historian Yury Turonak is an excellent source of information about obscure and secret pages of Belarusian history. Naturally, the fact that the historian is based in Poland explains his focus on Podlasie and the Bialystok province. Turonak selected research papers for the collection based on merits. He studies in great detail education in the ethnic Belarusian territories in the Bialysto... More »»


Туронак Юры, Беларуская кніга пад нямецкім кантролем

Беларуская кніга пад нямецкім кантролем

Туронак Юры

Нямецкая ўлада на Беларусі даволі скептычна ставілася да беларускага нацыянальна-вызваленчага руху. Па-першае, у 1940-я гады беларуская інтэлігенцыя была даволі малалікай і разрозненай (да гэтага спрычыніўся сталінізм і рэпрэсіі, а таксама тысячныя расстрэлы). Па-другое, значная частка інтэлігенцыі была з Расіі. Таму і перыядычны друк на Беларусі, і кнігавыдавецтва падчас нямецка-фашысцкай акупацыі былі на нязначным узроўні. Але гэта не... More »


Turonek Jerzy, Książka białoruska w II Rzeczypospolitej 1921-1939

Książka białoruska w II Rzeczypospolitej 1921-1939

Turonek Jerzy

W pracy niniejszej przedstawiono dzieje książki białoruskiej w Rzeczypospolitej Polskiej od 1921 do września 1939 r. W tym bez mała 19-letnim okresie do państwa polskiego należały obszary północno-wschodnie (województwa: nowogródzkie, poleskie i wschodnie części wileńskiego i białostockiego), zamieszkałe w przeważającym stopniu przez ludność białoruską. Przeznaczona dla tej ludności książka w języku ojczystym spełniała nie tylko zwykłą ... More »


Turonek Jerzy, Białoruś pod okupacją niemiecką

Białoruś pod okupacją niemiecką

Turonek Jerzy

Przedmiotem niniejszej rozprawy jest sytuacja na Białorusi pod okupacją hitlerowską (1941—1944). W niektórych aspektach nie różniła się ona od sytuacji na innych okupowanych obszarach Europy. Dotyczy to zwłaszcza nazistowskiego ludobójstwa typu ideologicznego, tj. eksterminacji głównie Żydów i politycznych przeciwników hitleryzmu. W zasadzie te same cele przyświecały okupantom przy wyzyskiwaniu potencjału ludzkiego i ekonomicznego dla p... More »


Turonek Jerzy, Wacław Iwanowski i odrodzenie Białorusi

Wacław Iwanowski i odrodzenie Białorusi

Turonek Jerzy

Z okazji powitania Nowego 1942 Roku Vacław Iwanowski pouczał swych młodych współpracowników w Mińsku: „Wilżne jest wynalezienie prochu, ale nie mniej ważna jest umiejętność jego wykorzystania". Za pomocą tego aforyzmu wskazywał, że realizacja idei nie ustępuje pod względem znaczenia samej idei. Był chemikiem - technologiem, znał się na tym nieźle. W ten sposób przekazywał własne doświadczenia. Wysuwając w 1902 r. postulat stworzeni... More »


Turonek Jerzy, Białoruś pod okupacją niemiecką

Białoruś pod okupacją niemiecką

Turonek Jerzy

Przedmiotem niniejszej rozprawy jest sytuacja na Białorusi pod okupacją hitlerowską (1941—1944). W niektórych aspektach nie różniła się ona od sytuacji na innych okupowanych obszarach Europy. Dotyczy to zwłaszcza nazistowskiego ludobójstwa typu ideologicznego, tj. eksterminacji głównie Żydów i politycznych przeciwników hitleryzmu. W zasadzie te same cele przyświecały okupantom przy wyzyskiwaniu potencjału ludzkiego i ekonomicznego dla p... More »


Stosunki polsko-białoruskie w województwie białostockim w latach 1939-1956

Stosunki polsko-białoruskie w województwie białostoc...

Próbując oceniać stosunki między Polakami a Białorusinami w latach II wojny światowej i okresie powojennym, najpierw trzeba poświęcić wiele uwagi wzajemnym relacjom przed 1939 r., w tym polityce polskich władz wobec obywateli narodowości białoruskiej. Czy w rezultacie tej polityki Białorusini mieszkający w II Rzeczypospolitej byli zdecydowani stanąć w 1939 r. w jej obronie, a później - w nowych warunkach - być lojalni wobec polskich wła... More »


First   Previous   [1-2]   Next   Last